ادبیات

گروه : گروه مجموعه ایی ازکلمات و حتی یک کلمه است که دارای یک نقش دستوری مانند نهاد – فاعل – مفعول – قید و .. می باشد .

کلمه : 1ـ ساده : گچ ـ مداد ـ میخ

2 ـ غیرساده : الف ـ مشتق : جوانه ، گوشی ، گوشه

ب ـ مرکب : روزنامه سربازکتاب خانه

ج ـ مشتق مرکب : دانشجو یخ زده

گروه : 1 ـ گروه اسمی : علی حسن پدربزرگش

2 ـ گروه فعلی : دیروزسه روز قبل

3 ـ گروه قیدی : آمد آمدند داشتند می آمدند

پس گروه کلمه یا کلماتیت که یک نقش دستوری دارند .

گروهها به سه دسته اصلی تقسیم می شوند 1 ـ گروه اسمی 2 ـ گروه قدی 3 ـ گروه فعلی

پس هریک ازگروه ها می توانند یک یا چند کلمه باشند .

انواع گروه اسمی : اسم ضمیر موصوف صفت مضاف مضاف الیه بدل

اسم آنچه که برای نامیدن کسی یا چیزی یا جایی یا پدیده ایی به کارمی رود مثل حسن خودکارمدرسه رعد وبرق .

اسامی با علامت های مختلفی جمع بسته می شوند مانند ها ـ ان ولی جمع عربی نیز درزبان فارسی استفاده می شود مثل :

1 ـ جمع مکسر نوع =>انواع مسجد= > مساجد

2 ـ جمع ات : خاطره => خاطرات کلمه => کلمات

3 ـ نوع دیگرجمع عربی جمع با ون – ین است .

ضمیر آنچه که به جای اسم ویا گروه اسمی می نشیند وازتکرارآن درجمله جلوگیری می کندضمیر نام دارد .

ضمایر دوگروه اند : ضمایر جدا یا منفصل ضمایر متصل یا پیوسته

ضمایر منفصل : من تواوما شما ایشان

ضمیر :1ـ ضمایر منفصل : من تواوباماشماایشان مثال: حسن وزینب خواهروبرادرند.

2ـ ضمایر متصل : م ت ش مان تان شان مثال : دفترم دیروزپیداشد .

منفصل : مثال : حسن وزینب خواهر و برادرهستند

آن ها

معلم توانست مطلب را به مایاددهد

او

ضمایر متصل : م ت ش مان تان شان

متصل ←دفترم دیروزپیداشد

من

صفت : کلمه ای که برای توصیف اسم پیش ویا بعد ازآن قرارمی گیرد اسم می تواند صفت های گوناگونی داشته باشداودانش آموززرنگی است .

موصوف و صفت:موصوف کلمه یا اسمی است که درباره آن توصیف می شوددانش آموز

صفت : کلمه توصیف کننده را صفت می گویند .زرنگ .

مثال : همین مدرسه دانش آموز چالاک معلم دانا آفتاب قشنگ .

توجه 1 : گاهی صفات پیش ازاسم قرارمی گیرند که یکی ازانواع این صفات صفت اشاره است .

این : اشاره به نزدیک آن : اشاره به دور

مثال : این کتاب همین دانش آموز این کتاب قشنگی است .

صفت اشاره موصوف صفت اشاره موصوف

توجه 2 ـ گاه صفات برای بیان تعداد یا ترتیب موصوف خود می آید .

مثال : پنج کتاب روز سوم دوازده امام

صفت صفت صفت

توجه 3 ـ برخی ازصفت ها برای مقایسه دویا چند موصوف به کارمی روند به این صفات صفات تفضیلی برترصفات عالی برترین می گویند .

مثال : رضا زاده قویترین مرد جهان است مثال : اوبهترین شاگرد کلاس است .

صفت عالی صفت عالی

نکته : صفات عالی یا برترین قبل ا زاسم قرارمی گیرد یعنی می گوییم خوش بو ترین گل نه این که بگویم گل خوش بوترین

صفات تفضیلی یا برترپس ازاسم قرارمی گیرد .

مثال : خودکارازانگشت بلندتراست .

صفت تفضیلی

مضاف ومضاف الیه : هرگاه اسم بایک کسره به اسم دیگراضافه شود مضاف ومضاف الیه هستند .

مثال : سیب دماوند ، کتاب علی ، خدای من

راه ها ی شناخت صفت وموصوف ازمضاف ومضافه الیه :

1 ـ درترکیب وصفی مصوف و صفت بعد ازموصوف می توان ی نکره ناشناخته را آورد درحالی که بعد ازمضاف ی نکره نمی آید .

مثل : گل زیبا ← گلی زیبا (ی ) درکلاس ← دری کلاس (بی معناست )

2 ـ مضاف الیه چون اسم است می تواند تک واژه های مانند هراین آن وتک واژه های مانند هاوآن را بپذیرد درحالی که این ویژگی برای صفت وجود ندارد .

مثل : گل سرخ ← گلی این سرخ یا گل سرخ ها

درکلاس ← دراین کلاس یا درکلاس ها

بامعنی با معنی

3 ـ به صفت هامی توان تراضافه کرد اما مضاف الیه ترنمی پذیرد .

مثل : گل زیبا گل زیبا تر درکلاس درکلاس تر

معنادار بی معنا

بدل : گاهی بعد ازیک اسم یا گروه اسمی توضیحی به صورت یک گروه اسمی دیگرآورده می شود به این توضیح بدل می گویند .

مثال : برادرم حسن ازمدرسه آمد .

امام حسین امام سوم ما شیعیان درکربلاشهید شد .

نکته 1 : بدل معمولاً میان دوویرگول قرارمی گیرد.

نکته 2 ـ حذف بدل برای جمله مشکل ایجاد نمی کند

نکته 3 ـ بدل درواقع توضیح بیشتری درباره نهادجمله است .

گروه قیدی : این گروه هم می تواند ازیک یا چند کلمه تشکیل شده باشد که با زمان مکان حالت مرتبط باشد .

گروه قیدی اجباری نیست بدون اینکه به جمله لطمه ای وارد شود .توجه : ساده ترین راه شناخت گروه قیدی این است که می توان آن را ازجمله حذف کرد و.اصل جمله تغییر نکند مثال اتوبوس به کندی حرکت می کند اتوبوس حرکت می کند که دراین جا به کندی که قید بود حذف شد واصل جمله تغییر نکرد .

اقسام قید :

قیدهای نشانه دار

1 ـ کلمات تنوین دارعربی : اصلاً ـ ابداً ـ حتما-ثانیا- جدا ً2ـ پیشوند +اسم : به سختی –به دقت –به کندی –به خوبی – درحقیقت 3 ـ متمم های قیدی:

1.حرف اضافه +اسم زمان مکان و...... ازاینجا –تاشهر-به خانه – تاعصر جمعه 2.حرف اشافه +ضمیر: ازکی –تاکی –باکی –باچی –ازچه .قیدهای بی نشانه :

1- قیدهای مختص : هنوز-هرگز-البته – ناگهان – شاید –فقط –همیشه – همواره –لابد –ناچار-خیر- چرا.

2 ـ اسم های زمان و مکان مشترک با قید : صبح –شب –ارسال –دیشب –اینجا- ساعت پیش

3 ـ صفت های مشترک با قید : خوب –زیاد – دیوانه دار-مردانه –آهسته .نکته : هرگاه واژه ایی زمان انجام کاررا نشان دهد قید زمان گذشته می گویند.

گروه فعلی : فعل مهمترین قسمت گروه فعلی است که پایه ی جمله ها به حساب می آید فعل ها با توجه به ضمیرشان صرف می شوند .درفارسی 6نوع صرف فعل وجوددارد .نکته : فعل ها به طورکلی در3زمان اتفاق می افتند

قید : 1 ـ نشانه دار:الف ـ تنوین دار←اصلاً ـ ابداً ب ـ پیشوند +اسم ←به سختی ـ به کندی ج ـ حرف اضافه +اسم زمان ومکان و...تاشهرـ به شهرـ تاعصردـ حرف اضافه +ضمیر: ازکی ـ ازکی با چه چی ؟

2 ـ بی نشانه : الف ـ قیدهای مختص : هنوزهرگز، خیر ب ـ اسم های زمان مکان مشترک با قید .

1 ـ گذشته یا ماضی 2 ـ حال یا مضارع

3 ـ آینده یا مستقبل انواع ماضی : فعل های ماضی که درزمان گشذته اتفاق افتاده اند 6 گونه اند :

1 ـ گذشته ساده 2 ـ گذشته استمراری 3 ـ گذشته بعید 4 ـ گذشته ی نقلی 5 ـ گذشته ی التزامی 6ـ گذشته مستمردرجریان

گذشته ی ساده : بن فعل ریشه ی فعل +شناسه ها رفتم رفتی رفت رفتیم رفتید رفتند چون انجام این فعل ها درگذشته اتفاق افتاده به این فعل ها گذشته می گویند .ماضی بعید : فرمول ساخت: بن ماضی +ه +فعل بود +شناسه (م ـ ی ـ ... ـ یم ـ ید ـ ند ) گفت +ه +بود +م = گفته بودم

گفت +ه+بود+ی =گفته بودی

گفت +ه+بود +....=گفته بود

گفت +ه+بود+یم =گفته بودیم

گفت +ه+بود+ید=گفته بودید

گفت +ه+بود+ند= گفته بودند

مثال : دانش آموزان برای امتحان احکام به کانون رفته بودند .نکته : فعل کمکی ماضی بعید بود است .بعید یعنی دورماضی بعید یعنی فعلی که درگذشته ی دوراتفاق افتاده است

.ماضی التزامی

فرمول ساخت : بن ماضی+ه+فعل کمکی باش +شناسه (م –ی-یم –ید-ند)

رفت+ه+باش +-َ م =رفته باشم

رفت +ه+باش +ی = رفته باشی

رفت+ه+باش +- = رفته باشد

رفت +ه+باش +یم =رفته باشیم

رفت +ه+باش +ید =زفته باشید .

رفت +ه+باش+ند=رفته باشند

آنچه درالتزامی هفته اند

مثل شاید رفته باشم گفته اند

ماضی التزامی همراه ا شک و تردید یعنی همراه با شاید خواهش یعنی : ای کاش واگرآرزوهمراه است .نکته فعل کمکی ماضی التزامی باش است .

ماضی استمراری :

فرمول ساخت : می +بن ماضی +شناسه

نمونه : می +رفت +- م= می رفتم

می +رفت +ی =می رفتی

می +رفت +... = می رفت

می +رفت+یم = می رفتیم

می +رفت +ید = می رفتید .

می +رفت +ند = می رفتند .

مثال : مردمی که ازخیابان گذرمی کردند نسبت به مجروحان بی تفاوت نبودند.

ماضی استمراری :

ماضی مستمر(درجریان )

فرمول ساخت : داشت+شناسه +می +بن ماضی +شناسه

نمونه : داشت +-َ م+می +رفت +-َ م = داشتیم می رفتیم .

داشت +ی +می +رفت+ی =داشتی می رفتی

داشت +.... +می +رفت+....= داشت می رفت

داشت+یم +می +رفت +یم= داشتیم می رفتیم

داشت +ید+می +رفت + ید= داشتید می رفتید .

داشت +ند+می +رفت+ند=داشتند می رفتند .

ماضی نقلی :

فرمول ساخت :بن ماضی+ه+شناسه (ام –ای –است –ایم –اید –اند)

رفت +ه+ام = رفته ام

رفت +ه+ای = رفته ای

رفت +ه+است = رفته است

رفت +ه+ایم =رفته ایم

رفت +ه+اید= رفته اید

رفت +ه+اند= رفته اند.

توجه : شناسه ی ماضی نقلی با بقیه ی شناسه ها فرق دارد .

اصل این فعل فعل نیشابوری بوده است دراین فعل این گونه ساخته می شده است .

رفت + ه+است+شناسه

افعال مضارع :

1 ـ مضارع اخباری

فرمول ساخت : می +بن مضارع +شناسه

می روم می روی می رود

می رویم می روید می روند

نمونه : می روم تا اورا بیاورم

2 ـ مضارع التزامی

فرمول ساخت : ب +بن مضارع + شناسه که همراه با شک وتردید خواهش وآرزوواگر.

ب +رو+-َم = بروم

ب +رو+ی = بروی

ب +رو+-َد=برود

ب + رو+یم =برویم

ب +رو+ید=بروید

ب +رو+ند=بروند

فعل کمکی ماضی بعید :بود

فعل کمکی ماضی نقلی :است

فعل کمکی ماضی التزامی: باشد

فعل کمکی ماضی مستقبل: خواه

مضارع اخباری : می +بن ماضی

ب + بن مضارع +شناسه

ماضی استمراری می +بن مضارع

3 ـ مضارع مستمر

فرمول ساخت :دار+شناسه +می +بن مضارع +شناسه

دار+م +می+رو+ـ َم =دارم می روم

دار+ی+می+رو+ی=داری می روی

دار+د+می+رو+هَ= دارد می رود

دار+یم+می+رو+یم=داریم می رویم

دار+ید+می+رو+ید=دارید می روید

دار+ند+می+رو+ند=دارند می روند

زمان آینده (مستقبل )

فعل هایی که درزمان آینده اتفاق خواهند افتاد

فرمول ساخت : خواه+شناسه +بن ماضی (فعل اصلی )

خواه +م +رفت = خواهم رفت

خواه+ی +رفت = خواهی رفت

خواه +د+رفت = خواهد رفت

خواه +یم +رفت =خواهیم رفت

خواه +ید +رفت =خواهید رفت

خواه +ند+رفت = خواهند رفت

گل خوشبو، خشبواست

درکلاس ، کلاس است

فعل امر: فعلی که امردستوربه انجام کاری می دهد دوصورت دارد :

مانند بخوان دوم شخص مفرد و دوم شخص جمع

طرز ساخت آن این گونه است: دوم شخص مفرد : ب +بن مضارع +..... ب +رو=برو

دوم شخص جمع : ب +بن مضارع +ید ب +رو+ید = بروید

نکته : درپایان جمله ی امری نقطه می گذاریم .

فعل نهی : فعلی که ازانجام کاری بازمی دارد دوصورت دارد :

دوم شخص مفرد و دوم شخص جمع

طرز ساخت : ن+بن مضارع+.... دوم شخص مفرد ن +رو= نرو

ن+بن مضارع +ید دوم شخص جمع ن +رو+ید= نروید

نکته 1 : درقدیم به جای ن ازم استفاده می کردند .

نکته 2 : درپایان جمله ی نهی نیزنقطه می گذاریم .

جمله : مجموعه ای ازکلمات که درکناریکدیگرقرارگرفته و مفهومی را می رساند .

مثل : ما دانش آموزان هرروزدرس می خوانیم .

آنها گفتند .

هرجمله دوقسمت دارد :1 ـ نهاد 2 ـ گزاره

نهاد صاحب خبر : کلمه یا گروهی ازکلمات که درباره آن خبر می دهیم .

گزاره : گزارش یا خبری است که درباره ی نهاد داده می شود .

نکته 1: هرگزاره یک فعل دارد که هسته آن گزاره نام د ارد .

نکته 2 : هرفعل یک شناسه دارد که همیشه با آن هست به همین دلیل به شناسه نهاد پیوسته نیز می گویند .

نکته 3 ـ نشانه فعل شناسه است ونشانه نهاد مطابقت آن با شناسه .

مثال : ما دانش آموزان هرروزبه مدرسه می رویم .

نکته 4 ـ نهاد معمولاً پیش ازگزاره می آید .

نمودارتعیین نهاد و گزاره به شکل روبرواست .

جمله : 1 ـ نهاد 2 ـ گزاره

جمله ها درزبان فارسی4 دسته اند .

1 ـ جمله خبری : جمله خبری جمله ایست که خبری را بیان می کند .مثال : خورشید هرروزازمشرق طلوع می کند .

نکته : درپایان جمله خبری نقطه می گذاریم .

2 ـ جمله پرسشی : جمله ای که برای پرسش به کارمی رود .مثال : آقای رضایی زنگ را زد ؟

چرابه امام رضا می گویند ضامن آهو؟

نکته : درپایان جمله پرسشی علامت سولا ؟ می گذاریم .

3 ـ جمله عاطفی : جمله ای که به بیان احساس عاطفه غم وشادی و تعجب و... می پردازد .

عجب هوای خوبی ! به به چه آبی !

نکته : درپایان جمله ی عاطفی علامت تعجب ! می گذاریم .

4 ـ جمله ی امری :جمله ایی که امربه انجام کاری می کند یا ازانجام کاری بازمی دارد .

مثال : شما بروید. توبیا

نکته : درپایان جمله ی امری نقطه می گذاریم .

جمله ی ساده و مرکب

جمله ی ساده : جمله هایی که دارای یک فعل هستند را جمله ی ساده می گویند .

مانند : علی به مدرسه می رود . آیا توهم به بازاررفتی ؟

جمله ی مرکب :

جمله هایی که بیشتر ازیک فعل دارند .

مانند : باید کاری کنیم که درآینده حسرت این روزها را نخوریم .

نکته : به حروفی که درجمله ی مرکب جمله ها روبه هم متصل می کند حروف ربط پیوند می گویند .

حروف ربط عبارتنداز(و،که ، تا، اما ، ولی و.. )

به جمله هایی که بعدازحروف ربط می آیند جمله های وابسته یا پیرومی گویند.

جمله های لازم و متعدی:

جمله ی لازم : جمله هایی که مفعول نمی پذیرند نیازبه مفعول ندارند و فقط نیازبه فاعل دارد .

علی پرید اوآمد

نهاد فعل نهاد فعل

فعل های جمله های بالا به گونه ای هستند که نیازبه مفعول ندارند .

نکته : به جمله های بالا ناگذرهم می گویند .

فعل متعدی :

جمله هایی که نیازبه مفعول دارند فعل متعدی فعلی است که علاوه برنهاد فاعل به مفعول یا متمم هم نیازدارد .

مثال : علی غذا را خورد

نهاد مفعول فعل (متعدی )

احمد کتاب خرید .

نهاد مفعول فعل (متعدی )

نکته : به جمله های متعدی گذرا هم می گویند .

نکته : درجمله هایی که متعدی هستند برای سوالهای چه چیزی را وچه کسی را پاسخی دریافت خواهیم کرد .

نهاد وگزاره :

جمله های خبری به دوبخش 1 ـ نهاد 2 ـ گزاره تقسیم می شوند .

نهاد : جزئی است که درباره ی آن خبر داده می شود صاحب خبر

گزاره : خبریا گزارشی است که درباره ی نهاد داده می شود .

نکته 1 : قید متمم مفعول وفعل جزء گزاره اند .

نکته 2 ـ قسمت اصلی گزاره فعل است که می تواند به دوصورت لازم ناگذریا متعدی گذرا باشد

حرف اضافه و متمم :

حرف اضافه به تنهایی معنا ندارد ولی هرگاه درجمله بیابند به کامل شدن آن کمک می کنند .

برخی ازحروف اضافه ازدربه ازبهربه معنای مثل ومانند و..

نکته : برخی ازقید ها هم دارای حرف اضافه هستند .

نکته : قیدها را می توان ازجمله حذف کرد وبه چشم آسیب نمی رسد .

علی با دشمنان جنگید ← علی جنگید (معنی کامل نیست )

علی با شتاب آمد ← عل آمد . (معنی کامل است )

حذف : 1 . به قرینه ی لفظی 2 . به قرینه ی معنوی

1 ) حذف به قرینه ی لفظی : وقتی فعلی دریک جمله ی مرکب یکباربیاید ولی درجمله ی قبل یا بعد ازآن نیاید می گویند فعل به قرینه ی لفظی حذف شده است.اوبه بازاررفته ووسیله ها را خریده است بعد ازکلمه رفته فعل است وجودداشته که حذف شده است .

2 . حذف به قرینه ی معنوی : وقتی فعلی درظاهر جمله نباشد ولی درمعنای جمله فعلی پنهان باشد می گویند فعل به قرینه ی معنوی حذف شده است .

آیا توهم به مشهد رفتی ؟ بله . یعنی بله من هم رفتم که حذف شده است .

روابط واژگانی

شبکه ی معنایی مراعات نظیر :

به مجموعه ایی ازکلمات گفته می شود که درباره ی یک موضوع هستند ودریک زمینه ی خاص با هم ربط دارند درواقع یعنی وقتی می گوییم معلم یا کشاورزبه یاد چیزی می افتیم به این مجموعه شبکه معنایی می گویند .

نمونه 1 : معلم دانش آمموزکلاس مدرسه معاون مدیر و...

نمونه 2 : کشاورز بیل آب دروبذرو...

کلمات هم آوا همنویس جناس : به کلماتی گفته می شود که هم ازلحاظ آوایی وهم ازنظرنوشتاری یکسان باشند ک درادبیات به آن جناس یا کلمات هم آوا می گویند .آن یکی شیراست اندربادیه وین یکی شیراست اثربادیه

حیوان شیر صحرا شیرنوشیدنی ظرف شیر

گورخر قبر

شور، ضد شیرین هیجان

کلمات هم نویسه :کلماتی هستند که دارای املای یکسانی هستند ولی ازنظرتلفظ و معنا هیچ ارتباطی با هم ندارند .

کرم / کرم /کرم شکر /شکر/عالم /عالم

کلمات هم خانواده :کلمایت که اززبان عربی وارد زبان فارسی شده اند وریشه ی مشترک دارند .

کتاب ، کاتب ، مکتوب ، مکاتبه ، ... ک َ تَ بَ

علم ، عالم ، علما، تعلیم ، معلم ، ... عَ لَ مَ

نکته : با توجه به خصوصیت زبان فارسی درانی زبان هم خانواده وجود ندارد ولی می توان کلماتی که دارای ریشه ی فعلی هستند یعنی بن ماضی وبن مضارع مشترک دارند را هم خانواده دانست مثل تابید ، تابناک ، تابه ، تابش ، مهتاب و...

نکته : بعضی ازکلمات فقط جزء مشترک دارند ولی هم خانواده به حساب نمی آیند نمونه : دل انگیز، دل گیر ، دل گشا ، دلافروز، دل درد و....

نمونه : کتاب فروش ، کتا ب دار، کتاب خونه و.....

چند معنایی : برخی ازکلمات فقط یک معنی ندارند بلکه با توجه به جمله ایی که درآن قراردارند معانی متفاوتی به خود می گیرند .

نمونه : او کتابش را گرفت . دلش گرفت . ماه گرفت .

این بسته سنگین است گوش پدربزرگم سنگین شده است .

چند تلفظی : بعضی ازکلمات درفارسی رایج و معیاربه دوشکل تلفظ می شوند.

نکته: هردوتلفظ صحیح بوده وهیچ کدام به دیگری برتری ندارد .

آسمان : آ+سِ+مان /آس+مان

یادگار: یا +دِگار/یاد+گار

مهربان : مه +رَ+بان/مهر+بان

کلمات هم آوا : کلماتی که فقط تلفظ یکسانی دارند ولی ازلحاظ معنایی با هم متفاوت هستند .نمونه : خویش/خیش خاست /خواست خوار/خار

حیات /حیاط اساس /اثاث صبا /سبا

مترادف : به دویا چند کلمه گفته می شود که تقریباً دارای معنای یکسانی هستند یعنی اگردرجمله ها به جای هم به کارروند جمله ها تقریباً هم معنی هستند .

نمونه : من کوشش کردم من تلاش کردم .

او با تمام توان کارمی کند . اوبا تمام قدرت کارمی کند .

متضاد : دویا چند کلمه که معنی ضد هم دارند .

سیاه # سفید زن # کوتاه تاریک # روشن

پدروفرزندی : این کلمه ای که رابطه ی پدرفرزندی پسری را نشان می دهد .

محمد ابن عبدا......محمد پسر عبدا..... علی ابن ابیطالب علی پسر ابیطالب

معادل سازی برابر :هرگاه کلماتی را که اززبان های دیگروارد زبان فارسی می شوند برای سادگی درتلفظ وحفظ زبان فارسی ازمعادل هایا برابرآن کلمات استفاده می کنیم که ه آن معادل سازی یا واژه گزینی استفاده می کنیم که این وظیفه به عهده ی فرهنگستان زبان فارسی است .

ماشین ... خودرو کامپیوتر... رایانه اس ام اس ... پیامک

موبایل ... تلفن همراه سوبسید ... یارانه آدرس ... نشانی

کنایه : پوشیده سخن گفتن یا سخنی که دارای دومعنی نزدیک حقیقت ومعنی دورمجازباشد وخواننده یا شنونده پس ازکمی تامل معنی دوم را منظوراصلی گوینده یا نویسنده است را درک می کند .

هنوزازدهن بوی شیر آیدش .

1. معنی اول : کسی که شیر می خورد دهانش بوی شیرمی دهد .2.معنی دوم : هنوزجوان و ناپخته است .پاتوی کفش دیگران کردن : کنایه ازدخالت کردن درکارکسی .دم به تله ندادن : کنایه ازمطیع نشدن

اختصار(تخفیف )

دربعضی موارد شاعریا نویسنده صورت کوتاه شده ی کلمات را به کارمی برد که به آن اختصار، مخفف یا تخفیف گویند .

درنومیدی بسی امید است...ناامیدی

یکی روبهی دید بی دست و پا ... روباهی

برون .... بیرون کنون .. اکنون ار.....اگر گر....اگر کآن ..... که آن وین....واین

گفتگو(دیالوگ ) : جزء مهم زندیگ وعنصر مهمی ازداستانهای کوتاه یا بلند به گفتگوی شخصیت ها دیالوگ می گویند .

نام آوا : کلماتی که انسانها برای صداهایی مثل آب پرندگان و... قرارمی دهند .

خش خش برگ ها جیک جیک گنجشک ها میومیوگربه ها

شر شر آب غارغارکلاغ ها بع بع گوسفندان

گونه ی گفتاری ونوشتاری

گونه ی گفتاری : نوشته های گفتاری به نوشته هایی می گیوند که به نثر محاوره یا نثرشکسته معروف هستند .

ازتون ممنونم .....ازشما ممنونم .

یکی بود یکی نبود غیرازخدا هیشکی نبود ...یکی بود یکی نبود غیرازخدا هیچ کس نبود .

گونه ی نوشتاری :گفتارریشه درطبیعت وفطرت دارد ولی خط ونوشتارریشه درفرهنگ و اجتماع خود ساخته است وبرای رساندن مفاهیم خبرها دستورها و....برای کسانی که ازمکان و موقعیت نویسنده دورهستند ونویسنده با خواننده به طورمستقیم رودررونیستند .

نمونه :

ویژگی گونه نوشتاری :

1. نوشتارثابت است 2. سنجیده ترازگفتاراست .3. نوشتاربا اهمیت ترازگفتاراست 4.نوشتاریک طرفه است ولی گفتاردوطرفه است. نامه دوستانه :

نوشته های است که به گونه مختلف وبا اهداف متفاوت درمیان دوستان و آشنایان نوشته وردوبدل می گردد. درنامه دوستانه باید توجه داشت درآنچه می نویسیم حال و مقام مخاطب خود را درنظربگیریم وبا کلماتی سنجیده وآینده گری اقدام به نوشتن نماییم

اساسی ترین ویژگی نامه های دوستانه این است که تقلیدی نیست ولحن کلام درآنها صمیمی وخودمانی است ولی باید درعین سادگی به زبان معیارفارسی نزدیک باشد.

خلاصه نویسی :

یکی ازراههای بدست آوردن مهارت درنوشتن خلاصه کردن مطالب یا اکتسابی است که آن را مطالعه می کنیم .

موارد ضروری که باید درخلاصه نویسی رعایت کنیم ازاین قرارند :

1. مشخص کنیم به چه میزان خلاصه کنیم . 2. قسمت به قسمت بخوانیم.3 . بهتراست به هنگام مطالعه زیرمطالب مهم خط بکشیم . 4. مترادفات را که نیازی به آوردن آنها نیست حذف کنیم . 5 . جمله های توضیحی وتفسیری را که نیاوردن آنها ایرادی به مطلب وارد نمی کند حذف کنیم .

یادداشت برداری :

نوعی نوشته است که ازنظم خاصی پیروی نمی کن اما به هرحال باید محتوای اثربخشی داشته باشد یعنی درخواننده هم حسی پیدید آورد وبهتراست درنوشتن یادداشت ازشیوه طرح سوال نیزاستفاده شود هدف دراین نوع نوشته نوشتن برای ازیاد نبردن است .

یادداشت برداری یعنی نوشتن چیزهایی که می شنویم یا می بینیم یا می خوانیم وقتی به مسافرت یا گردش علمی می رویم خوب است دفتریادداشت همراه داشته باشیم ودیده ها و شنیده ها یا چیزهایی را که فکرمان رسیده است درآن یادداشت کنیم با منظم کردن این یادداشت ها می توانیم نوشته گزارش یا خاطرات خود را بنویسیم بسیاری ازنویسندگان بزرگ با استفاده ازیادداشت های خود کتاب نوشته اند.

بازنویسی :

نوعی نوشته است که درآن می کوشیم ضمن حفظ محتوا وپیام نوشته اصلی تغییراتی را نیزدرآن ایجاد کنیم دربازنویسی باید:

1. زبان نوشته به زبان امروزی وساده وقابل فهم باشد .

2 .رویدادها قابل تجسم باشند بازسازی شوند .

3 . مطالب به کمک تتوصیف چهره ها صحنه ها و حالات پرورانده شوند .به کمک بازنویسی می توانیم نوشته های ادبی گذشته را که زبانی نامانوس و مشکل دارند به صورت زبان امروزی ومعیاردرآوریم .

این نوع نوشته بهترین تمرین برای نویسندگی است .

ضرب المثل :

جمله ها وعبارت هایی است که مبنای تعلیمی ویا آموزشی دارد که سینه به سینه نقل می شوند وبه قدری مورد قبول همگان است که دررویدادها ی مشابه به کارگرفته می شود .

نمونه : دیوارموش داره موش هم گوش داره .

درمواردی که اشاره به جاسوسان می شود وهشدارمی دهد .

درنومیدی بسی امید است پایان شب سیه سپیداست .

1. سالی که نکوست ازبهارش پیداست .

2. آشپزکه دوتاشد اش یا شورمی شود یا بی نمک .

3 .قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود .دانایی توانایی است یعنی کسی که داناست تواناست. حکایت : نقل کردن مطالب یا داستانی ویا بیان حال کسی نمودن ویا سرگذشت کسی را روایت کردن حکایت شامل : افسانه ها قصه ها داستانها وسرگذشت هاس .نمونه : داستانهای : قصه عینکم اثررسول پرویزی کباب غازاثرمحمد علی جمال زاده شب مرگ ستاره محسن مخملباف پیرجنگی اثرمولوی سیمرغ وسی مرغ اثرعطارشکارشکارچی مهدی شجاعی

حکایت حاوی مطالب مفید اخلاقی اجتماعی هستند مانند قصص قرآن داستان های قرآن مجید وداستانهای گلستان وبوستان سعدی .

افسانه :

اثاری است که به نثروشعرنوشته می شوند وموضوع آنها ازفکروخیال به وجود آورنده اش نشات سرچشمه می گیرد این گونه آثارنیزشامل پیام های اخلاقی پند واندرز واداب ورسوم و عقاید است .

دلاوری های امیرارسلان نامدارـ قصه های هزارویک شب .

شعر : رستاخیز کلمات سخن یا کلام خیال انیگزاست که دارای وزن قافیه وآهنگ است درحقیقت هنرشعربیان اندیشه های والا وبه وجود آوردن زیبایی به وسیله کلمات است تاریخ گذشته بشرنشان می دهد که ادمی اززمان های گذشته حتی آنگاه که زبان سخن گفتن را برای بیان مفاهیم ذهنی خود پدید نیاورده بود گاه گاه با خویشتن زمزمه ای داشته است چنان که هنوزنیز چوپانیان و ساربانان دردل دشت ها و کوه ها زمزمه های دلنشین خود را با نوای کلمات ساده می آمیزند.

به قول محمد حسین شهریار شاعر معاصر :

نظم نغزولطیف را گویند شعر فکرظریف را گویند .

انواع شعر :

شعرازنظر موضوعی ونوع تاثیری که درافراد می تواند داشته باشد به چند گونه ساخته می شود .

1 ـ اشعارحماسی یا رزمی :

که به وجود آورنده حس شجاعت جوانمردی میهن دوستی بردونوع هستند .

1 .ملی وطبیعی

2. مصنوعی غیرواقعی : مانند اشعارفردوسی شاهنامه یادرگرشاسب نامه اثر اسدی

2 ـ اشعارغنایی یا بزمی : که هیجان لطیف وعواطف انسانی را برمی انگیزاند مانند اشعارسعدی حافظ ، مولوی ، سهراب سپهری ، شهریار، پروین اعتصامی و...

نمونه ازسپهری : قایقی خواهم ساخت

خواهم انداخت به آب

دورباید شد ازاین خاک غریب ...

3ـ اشعارتعلیمی : که پندها واندرزهای اخلاقی عرفانی واجتماعی می دهد مانند : اشعارناصر خسروسعدی مولوی اعتصامی سنایی ملک الشعرای بهار صائب تبریزی و....

نمونه : ازسعدی

مزن برسرناتوان دست زور که روز ی درافتی به پایش چومور

بشنوازنی چون حکایت می کند وزجداییها شکایت می کند (مولوی )

2ـ اشعارغنایی :غنادرلغت به معنی سرود نغمه وآوازخوش است واثر غنایی به شعرونثری گفته می شود که گزارشگرعواطف واحساسات شخصی شاعر ازعشق دوستی رنج نامرادی وطن دوستی آزادی وهرآنچه که روح آدمی را تحت تاثیر قرارمی دهد باشد این احساسات واندیشه ها می توانند عاشقانه مذهبی فلسفی ویا اجتماعی باشند .

ازمشهورترین شاعران ونویسندگان آثارغنایی می توان به حافظ سعدی مولانا بهارنیما یوشیج سهراب سپهری شهریارو...اشاره کرد .

شعرنووسنتی :

شعرکلام خیال انگیزکه دارای وزن قافیه وآهنگ استیا سخنی است که ازانسان تراوش می شود وغرض آن است که دیگران را تحت تاثیر قراردهد به قول پژمان بختیاری شعرخوش آن نیست که برادریش شعرخوش آن است که راهت زند پویه دهد مرکب اندیشه را خوانی ودریایی وبگذاریش پنجه بدامان نگاهت زند جلوه دهد رنج سخن پیشه را.قافیه درشعرسنتی اجباری است ولی درشعرنونظم مشخصی ندارد .

نام آنهاست نام خدای سرنامه رارواج افزای

نکته : شعرسنتی قالب های متفاوتی دارد اما قافیه درشعرنونیمایی ازکوتاه وبلند شدن مصراع ها حاصل می شود .

آب را گل نکنیم درفرودست انگارکفتری می خورد آب یا که دربیشه ی دورسیره های پرمی شوید یادرآبادی کوزه ای پرمی گردد آب را گل نکنیم .

شاید این آب روان می رود پای سپیداری تافروشوید اندوه دلی .

مصراع :

هربیت درشعرشامل دوقسمت است که هریک ازاین قسمت هایک مصراع نام دارد به عبارت دیگرکم ترین مقدارسخن وزن داریک مصراع است نمونه : چوایران نباشد تن من مباد ..... هرکه دل پیش دلبری دارد ..........

بیت :

واحد شعریک بیت است که شامل دومصراع می باشد .

نمونه :

یادت بدست باشد اگردل نهی به هیچ درمعرضی که تخت سلیمان رود به باد حافظ

نمونه :

چوایران نباشد تن من مباد بدین بوم وبرزنده یک تن مباد فردوسی

قافیه :

صداها یا حروف مشترکی پایان مصراع هاست که درتاثیر بخشی وزیبایی شعر نقشی مهمی دارد ودرهربیت مانند نشانه ای است که پایان یک بیت و شروع قسمت دیگری را نشان می دهد وبه تنظیم فکرواحساس شاعروموسیقی شعرکمک می کند .

قافیه درشعرسنتی اجباری است ولی درشعرنونیمایی نظم مشخصی ندارد وبا کوتاه وبلند شدن مصراع ها ایجاد می شوند .

قالب شعر

اگربه نحوه تکرارقافیه دقت کنیم می بینیم شکلی که قافیه به شعرمی بخشد قالب نام دارد تفاوت قالب ها درچگونگی قافیه آنها است به عبارت بهترنحوه تکرارقافیه درشعرتعداد بیت ها محتواووزن نوع قالب را مشخص خواهد کرد .

بنابراین یکی ازعناصر شعرشکل ظاهری آن است که عناصر دیگرشعرمانند عاطفه خیال آهنگ وزبان درآن شکل می گیرد ونشان دهنده پیوند مناسب بین این اجزاء وعناصر است .

قالب های مشهورشعرفارسی عبارتنداز غزل مثنوی رباعی قصیده قطعه آزاد نیمایی و...

غزل :

قالبی ازشعراست که درآن قافیه مصراع اول با مصراع های دوم دارای قافیه مشتک باشد حداقل این قالب شعر 5 بیت دارد .

موضوع این نوع قالب شعری بیشتر بیان احساسات وعواطف انسانی مانند غم وشادی وعشق است .

مشهورترین غزل سرایان ایران عبارتندازسعدی حافظ صائب تبریزی محمد حسین بهجت تبریزی شهریار ملک الشعرای بهارو....

سحربلبل حکایت با صبا کرد که عشق روی گل با ماچها کرد

ازآن رنگ رخم خون دردل افتاد وزآن گلشن به خارم مبتلاکرد

غلام همت آن نازنینم که کارخیربی روی وریا کرد

من ازبیگانگان هرگزننالم که بامن هرچه کرد آن آشنا کرد

گرازسلطان طمع کردم خطابود ورازدلبروفا جستم وفا کرد

بشارت بربه کوی می فروشان که حافظ توبه اززهد وریا کرد

مثنوی دوگانی :

دراین قالب شعری هربیت قافیه جداگانه ای دارد وبیشتر موضوع آن داستان است داستان های عرفانی عاشقانه و.....

این قالب شعری مخصوص ایرانیان وفارسی زبانان است وازآغازشعرفارسی تاکنون مورد توجه بوده است موضوع آن بیشترحماسی پهلوانی اخلاقی عاشقانه وعارفانه است ومناسب ترین قالب برای بیان مطالب طولانی است .

ازمثنوی سرایان مشهورمی توان به : فردوسی نظامی عطارمولوی وسعدی اشاره کرد .

نمونه ای ازبوستان سعدی :

شبی یاددارم که چشمم نخفت شنیدم که پروانه با شمع گفت

که من عاشقم گربسوزم رواست تورا گره وسوزباری چراست ؟

بگفت ای هوادارمسکین من برفت انگبین یارشیرین من

چوشیرینی ازمن به درمی رود چوفرهادم آتش به سرمی رود

همی گفت وهرلحظه سیلاب درد فرومی دویدش به رخسارزرد

که ای مدعی عشق کارتونیست که نه صبری نه یارای سوخت

توراآتش عشق اگرپربسوخت مرا بین که ازپای تاسربسوخت

قصیده :

قالبی ازشعراست که مصراع اول و مصراع های دوم آن با هم هم قافیه هستند همانند غزل وتعداد بیت های آن از15 بیت بیشتراست موضوع آن بیشترپندواندرز حکمت مدح عرفان و.. است این قالب شعرازنیمه قرن سوم درادبیات فارسی به تقلید ازشعرعربی پدید آمد تخلص یا نام شعری شاعرمعمولاً درپایان قصیده می آید .

شاعران مشهوراین قالب :

رودکی ، ناصرخسرو، خاقانی ، سعدی ، ملک الشعرای بهار، دکترحمیدی ، مهرداد اوستا و...

ابیاتی ازقصیده رودکی

بوی جوی مولیان آید همی یادیارمهربان آید همی

ریگ آموی ودرشتی راه او زیرپایم پرنیان آید همی

آب جیحون ازنشاط روی دوست خنگ مارا تامیان آید همی

ای بخارا شاد باش وشادزی میرزی توشادمان آید همی

میرماه است وبخارا آسمان ماه سوی آسمان آید همی

میرسرواست وبخارا بوستان سروسوی بوستان آید همی

رباعی :

این قالب ازچهارمصراع تشکیل شده است که مصراع اول با مصراع های دوم وچهارم هم قافیه هستند موضوع این قالب شعری بیشترعرفان فلسفه پندواندرز مطالب اخلاقی وکوتاهی عمر پرهیزازغم است ومناسب ترین قالب برای ثبت لحظه های کوتاه شاعرانه است ازشاعران مشهوراین قالب شعری می توان ابن یمین فریومدی انوری خیام عطارمولوی وسنایی را نام برد .

نمونه ازخیام :

ای کاش جای آرمیدن بودی یا این ره دوررا رسیدن بودی

کاش ازپس صدهزارسال ازدل خاک چون سبزه امید بردمیدن بودی

قطعه :

قالبی ازشعراست با حداقل دوبیت که مصراع های دوم بیت ها با هم داری قافیه یکسان می باشند .موضوع های آن بیشترپندواندرز مدح ومطالب اخلاقی واجتماعی است .شاعران معروف این نوع شعر عبارتند از : سعدی انوری ابن یمین وپرونی اعتصامی .

نمونه ای ازسعدی :

گلی خوشبوی درحمام روزی رسید ازدست محبوبی به دستم

بدوگفتم مشکی یا عبیری که ازبوی دلاویزتومستم ؟

بگفتامن گلی ناچیزبودم ولیکن مدتی با گل نشستم

کمال همنشین درمن اثرکرد وگرنه من همان خاکم که هستم

چند نکته ادبی :

تشبیه :

تشبیه درلغت به معنی چیزی را به چیزی دیگرمانند کردن است ودراصطلاح یعنی مقایسه وکشف و یاد آوری شباهت هایی بین دویا چند متفاوت که حاصل دقت وذوق واستعدادشاعریا نویسنده است .

آن جا که بایددل به دریازدهمین جاست دریای شورانگیز چشمان توزیباست

شاعرچشمان یارش را به دیرا تشبیه کرده است (علت تشبیه شورانگیزی)

تاکند نغمه ای چودریا ساز سینه باید گشاد چون دریا

(هوشنگ ابتهاج معاصر )

شاعرسینه را به دریا تشبیه کرده است (علت تشبیه : وسعت )

خیال انگیزی :

قدرت ذهن شاعر دربرقراری ارتباط با جهان اشیا و طبیعت اطراف خود وکشف رابطه های ذهنی و بوجود آوردن تصویرهای خیال که موجب می شود عاطفه و اندیشه شاعر جنبه شعری به خود گیرد وازصورت بیان مستقیم عتادیو رایج بیرون آید .

نمونه :

چشم حافظ زیربام قصر آن حوری سرشت شیوه جنات تجری تحت الانهارداشت .

دراین بیت حافظ با به کاربستن تصاویرخیالی ازمعشوق خود به حوری سرشت تعبیر نموده تا علاوه برپاکی وزیبایی او با توصیف بهشت وجویباردرآن تناسب داشته باشد همچنین دربیان بسیاری اشک خود با بکاربردن تشبیهی زیبا لذت ادبی به خواننده می رساند

تشخیص (جان بخشی به اشیاء)

دراین گونه نوشته ها شاعریا نویسنده به موجودات بی جان وروح جان بخشیده باعث می شود که اشیا همچون آدمیان حرف بزنند حرکت کنند ویا حرکات مشابه آنها را انجام دهند مانند: شوق می آمد دست درگردن حس می انداخت فکربازی می کرد سهراب سپهری ).

نمونه دیگر:

من یارمهربانم دانا وخوش بیانم

دارم سخن فراوان با آنکه بی زبانم

مدادرنگی ها با هم گفتگومی کردند خودشان را رنگ کردند وبعد هم خسته شدند وخوابیدند آیا کتاب می تواندحرف بزند؟ آیا اشیای بی جان دیگرمی توانند با ماگفتگوکنند ؟ درست است که نمی توانند اما نویسنده وشاعرمی تواند به آنها جان بدهد واززبان آنها حرف بزند یا با آنها سخن بگوید به این کارجان بخشی به اشیامی گویند .

باغ سلام می کند سروقیام می کند سبزه پیاده می رود غنچه سوارمی رسد (مولوی)

ای دیوسپید پای دربند ای گنبد گیتی ای دماوند (ملک الشعرای بهار)

ای ابرگه بگریی وگه خندی کس داندت چگونه ای وچندی ؟ (مسعود سعدسلمان)

به تنها یکی گوربریان کنی هوارا به شمشیر گریان کنی (فردوسی )

عاطفه :

آن چیزی است که هدف هرشاعر درشعرش است وموجب کمال بخشیدن آن می شود بعبارت دیگروجود عاطفه درشعرنشانه ای ازمن واقعی شاعراس وشناخت اوازجهان.نمونه :

بمیرید بمیرید دراین عشق بمیرید دراین عشق چومردید همه روح پذیرید

بمیرید بمیرید ازاین مرگ مترسید کزاین خاک برایید سماوات بگیرید

دراین اشعارمولوی ازعشق سخن می گوید که مرگ درآن عشق مانند زندگی است هرگاه انسان ازاین عشق پاک بمیرد اززندان تن آزاد می شود وبه آسمان ونزد خداخواهد رفت .

وزن :

شما با شنیدن هریک ازمصراع ها آهنگی خاص را درآن احساس می کنید که آن را دریک جمله معمولی نمی بینید این آهنگ درتمام مصراع ها یکسان است وآن همان وزن شعراست .

وزن شعرازنظرنظمی که درچگونگی قرارگرفتن کلمات آن مصراع است به وجود می آید بعبارت بهترنوعی تناسب است وتناسب حاصل ازدرک وحدت درمیان اجزاء وتعدد پس شعر آهنگ های معینی را درخود جمع آوری می کند وشکل خاصی ازآنها می سازد که با تکرارآنها وزن به وجود می آید هرچه تناسب بیشتر باشد وزن دلپذیرترخواهد بود .

منابع :

دستورزبان وادبیات به زبان ساده ـ مولفان : سید بهنام علوی مقدم ـ مهنازصلاحی

کتاب زبان فرسی سال اول دبیرستان

کتاب آرایه های ادبی دوره ی دبیرستان

جدول نشانه گذاری

به نام خدا

نمونه سوال املا پاهی اول راهنمایی تحصیلی

ردیف سوالات

1. جای صحیح قرارگرفتن نگاهربرروی کلمات زیر درجای مناسب خود قراردهید :

مطهر معطل تجمل تنوع

2.کدام واژه به معنی خداوند است ؟ عبد عابد معبود معبد

3. اگرگروه کلمات زیر مترادف باشند کدام یک ازنظراملایی درست وکدام نادرست است ؟ درست کلمه غلط را بنویسید :

حمت وغیرت رافت وعتوفت جحش وجنبش شکوه وعجاز

4.کلمات ردیف اول را با کلمه مناسب ازردیف ترکیب کرده تامعنی آن به دست آید دوکلمه اضافه می باشد الف)قوت سهم ناگزیر صلاح

ب)اسلحه بهره نیرو درستی غذا ناچار

پ) کلمات برخاست خواست سفر صفر خارخوارمریز مریض را درجای خالی قراردهید .

الف ) امروزدرکلاس از ناگهانی مریم به شیراز حرف زدیم .

ب) شبنم ازروی برگ گل گفت می خواهم آفتاب شوم .

پ) هرگاه می بینم زبان فارسی شده وخدشه وخطری برآن واردآمده غمگین می شوم .

ت) مادرم ازما..... تاپایان امتحانات به تلویزیون نگاه نکنیم .

سه کلمه دوتلفظی بنویسید وتلفظ آن را با گذاشتن حرکت آن نشان دهید .

7) با کلمات ساده داده شده کلمه غیرساده بسازید : دار کوه خانه

8) با توجه به معنی املای کدام کلمه غلط است .

1.الف) هیجان : جوضش وخروش ب) شایان : چشمگیر پ) سحن : حیاط ت) مخلص : صمیمی

2ـ الف) به رقم : برخلاف ب) متعال : بلند مرتبه پ) غیرت :تعصب ت) معظم : بزرگ شمرده

به نام خدا:

نمونه سوال املا پایه دوم راهنمایی تحصیلی :

ردیف سوالات

1.عبارت های زیررا به دقت بخوانید وکلمه ایی که با توجه به معنی آن غلط است مشخص کرده صحیح آن را بنویسید ؟

الف) اثاثاً دبیات به یاری ابزارها وعوامل گوناگون پدید می آید .ب) درزیبایی های آفرینش تعمل کنید وازآن ها لذت ببرید :

ج) لقمه هلال باید واگرحرام را صد ازاین گونه اداب به جا بیاوری فایده ندارد .د) جوانان سرزنده وپاک آیین میهن اسلامی همانند قلل استواروصدهای پایدارند .

2. برای کلمات داده شده درجای خالی اول مترادف ودرجای خالی دوم متضاد بنویسید ؟

1) استوار( ) ( ) 2ستیز ( ) ( )

3. مفرد کلمات داده شده را بنویسید . الف) اغراض ( ) ب) علامات ( )

4. درست یا نادرست بودن عبارات داده شده را مشخص نمایید .

الف ) کلمه الم به معنای دردورنج است درست نادرست

ب) مفرد کلمه فصول فواصل است درست نادرست

5. گزینه صحیح را انتخاب نمایید ؟

1) با توجه به معنی املای کدام کلمه صحیح است ؟

الف) مکث : درنگ ب) بسیرت : دانایی ج) احتراز: نپذیرفتن د) حرس : طمع

2) کدام گزینه با توجه به معنی غلط املایی دارد ؟

الف) محضر : پیشگاه ب) اعیان : بزرگان ج ) زکاوت : تیزهوشی د) اوصیا : سفارش شدگان

3) املای کدام واژه با توجه به معنی غلط نوشته شده ؟

الف) مستمع : گوش دهنده ب) عرصه : میدان ج) رایحه : بو د) تعبیه : جاسازی کردن

3. املای کدام واژه با توجه به معنی صحیح نوشته شده ؟

الف) عصاره : چکیده ب) ثواب : کاردست ج) ثنا : ستایش د) سوده : منفعت

6. کلمات فراقت ثواب فراغت شمست صواب شصت محنت را درجای خالی قراردهید ؟

الف) شعرا ونویسندگان غالباً با رنج و... دست به گریبان اند.

ب) به خصوص که ... ازدرس امکان بهره بردن ازاین زیبایی ها دوچندان می کند .

ج) ایرانیان بنای این گونه آثاررا ....آخرت می دانند .

مرد مسافر ..... پایش میان درگیرکرد ازشدت دردفریادی کشید راننده متوجه شد دراتوبوس را بازکرد .

ازکلمات ساده زیر کلمات مشتق بسازید ؟ 1ـ سنج ( ) 2ـ غم : ( )

8. متن را خوانده وتصحیح نمایید غلط های املایی آن را صحیح بنویسید ؟

کارهایی که ما می کنیم فقط مربوط به خودمان نیست بلکه به آیندگان نیزارتباط دارد به این جهت اگردرانجام وظایف خود تالل کنیم حق آن ها را پایمال کرده ایم وقت ما درسلسله کاعنات جای مخصوص دارد وباید آن را برای کارهای مفید سرقت کنیم وگره نضام آفرینش را به هم زده ایم وخطای بزرگی مرتکب شده ایم .

1ـ ( )2ـ ( ) 3ـ ( ) 4ـ ( )

به نام خدا

نمونه سوال املا پایه دوم راهنمایی تحصیلی

ردیف سوالات

عبارت های زیررا به دقت بخوانید وکلمه ایی کهبا توجه به معنی آن غلط است مشخص کرده صحیح آن را بنویسید ؟

الف) اثاثاً ادبیات به یاری ابزارها وعوامل گوناگون پدید می آید .

ب) درزیبایی های آفرینش تعمل کنید وازآن ها لذت ببرید .

ج) لقمه هلال باید واگرحرام را صد ازاین گونه آداب به جابیاوری فایده ندارد .

د) جوانان سرزنده وپاک آیین میهن اسلامی همانند قلل استواروصدهای پایدارند.

2. برای کلمات داده شده درجای خالی اول مترادف ودرجای خالی دوم متضاد بنویسید ؟

1)استوار(........) (........) 2 )ستیز(...........)(...............)

3. مفرد کلمات داده شده را بنویسید .الف) اغراض(...............) ب) علامات (..............)

4. درست یا نادرست بودن عبارات داده شده را مشخص نمایید .

الف) کلمه الم به معنای دردورنج است . درست نادرست

ب) مفرد کلمه فصول وفواصل است . درست نادرست

5. گزینه صحیح را انتخاب نمایید ؟

1) با توجه به معنی املای کلمه صحیح است ؟

الف) مکث : درنگ ب) بسیرت : دانایی ج) احتراز: نپذیرفتن د) حرس : طمع

2. کدام گزینه باتوجه به معنی غلط املایی دارد ؟

3. الف) محضر : پیشگاه ب) اعیان : بزرگان ج) زکاوت : تیزهوشی د) اوصیا : سفارش شدگان

4. املای کدام واژه با توجه به معنی غلط نوشته شده ؟

الف) مستمع : گوش دهنده ب) عرصه : میدان ج) رایحه : بود) تعبیه : جاسازی کردن

4. املای کدام واژه با توجه به معنی صحیح نوشته شده ؟

الف) عصاره : چکیده ب)ثواب : کاردرست ج) ثنا: ستایش د) سوده : منفعت

4. املای کدام واژه با توجه به معنی صحیح نوشته شده ؟

الف) عصاره : چکیده ب) ثواب : کاردست ج) ثنا : ستایش د) سوده : منفعت

6. کلمات فراقت ثواب فراغت شمست صواب شصت محنت را درجای خالی قراردهید ؟

الف) شعرا ونویسندگان غالباً با رنج و... دست به گریبان اند.

ب) به خصوص که ... ازدرس امکان بهره بردن ازاین زیبایی ها دوچندان می کند .

ج) ایرانیان بنای این گونه آثاررا ....آخرت می دانند .

مرد مسافر ..... پایش میان درگیرکرد ازشدت دردفریادی کشید راننده متوجه شد دراتوبوس را بازکرد .

ازکلمات ساده زیر کلمات مشتق بسازید ؟ 1ـ سنج ( ) 2ـ غم : ( )

8. متن را خوانده وتصحیح نمایید غلط های املایی آن را صحیح بنویسید ؟

کارهایی که ما می کنیم فقط مربوط به خودمان نیست بلکه به آیندگان نیزارتباط دارد به این جهت اگردرانجام وظایف خود تالل کنیم حق آن ها را پایمال کرده ایم وقت ما درسلسله کاعنات جای مخصوص دارد وباید آن را برای کارهای مفید سرقت کنیم وگره نضام آفرینش را به هم زده ایم وخطای بزرگی مرتکب شده ایم .

1ـ ( ) 2ـ ( ) 3ـ ( ) 4ـ ( )

آزمون شفاهی شامل پرسش های شفاهی ازمهارت های گوش دادن گفتن خواندن وریز مهارت های خوانداری

شیوه نامه ی ارزش یابی فارسی دوره ی راهنمایی

ارزش یابی آزمون های مستمروپایانی درس های فارسی مهارت خواندن وکاربست ریز مهارت های خوانداری انشا مهارت نگارش وخلاقیت های نوشتاری واملامهارت درست نویسی وتوانایی تشخیص شکل های نوشتاری منطبق با مصوبه شورای عالی آموزش وپرورش وآیین نامه ی ارزشیابی دوره ی راهنمایی به شرح زیراست :

1ـ خواندن فارسی :شفاهی ـ عملی 20نمره

ارزش یابی تکوینی20نمره

ـ خواندن 10نموره روخوانی 5+ درک مطلب 5

ـ شناخت واژگان درجمله3نمره مترادف مخالف شبکه ی معنایی شامل مراعات نظیر وارتباط معنایی زنجیره واژگان

ـ دانش های زبانی وادبی 5نمره دانش زبانی 2 نمره +دانش ادبی 2 نمره +تاریخ ادبیات 1 نمره

ـ حفظ شعر : 2 نمره

نمره ی نهایی :میانگین ارزش یابی تکوینی وپایان 30=2: 40=20+20

یا دآوری : درهرنوبت به دلخواه دانش آموز فقط یک شعر حفظی خواسته شود .

2ـ املای فارسی : کتبی(20نمره )

ارزش یابی تکوینی :20نمره

20نمره املای تقریری بردو+ 10نمره فعالیت های املایی بخش نوشتن

ارزش یابی پایانی :20نمره

20نمره املای تقریری تقسیم بردو+10 نمره فعالیته های املایی بخش نوشتن

نمونه سوالات انشا ونگارش سال اول راهنمایی

1ـ مناسب ترین پاسخ را انتتخاب کنید :

هرگاه بخواهیم مقصود خود را زیباتر وتاثیر گذارتر بگوییم از..... بهره می گیرم .

الف) زبان ب)ادبیات ج) دیگران د) مترادف

2ـ فرق قافیه وسجع درچیست ؟ بطورخلاصه توضیح دهید .

3ـ جمله های ادبی زیررا به صورت زبانی بنویسید :

صبحگاهان خورشید به چهره ی ما لبخند می زند .

دربهار گل ها برای تماشای طبیعت ازخواب بیدارمی شوند .

4 ـ یک جمله ی عاطفی ویک جمله سوالی بنویسید .

5ـ معادل فارسی کلمه های زیررا بنویسید :

موکت : کامپیوتر :

6ـ نشانه های نگارشی(.ـ : ـ " " ـ ؟ ) را درمتن زیربه کارببرید :

دیروزوقتی به خانه رفتم مادرم پرسید امروزچه درسی داشتید گفتم همه ی درس های امروزرا خوانده بودم مادرم خوشحال شد واین سخن پیامبر را خواند علم را یاد بگیرید حتی اگردرچین باشد

ب ) انشا

به اختیاریکی ازموضوعات زیررا انتخاب کنید وانشایی درباره آن بنویسید :

1 ـ زیبایی های طبیعت(مثل : دریا ـ آسمان ـ ستارگان ـ جنگل ـ رودخانه ـ حیوانات گوناگون و... )

2ـ علم وفرهنگ (مثل :ارزش علم ـ مقایسه ی علم وثروت ـ ارز ش ثروت ـ و... )

3ـ دین اسلام وانقلاب اسلامی (مثل : من وخدا و.... )

ب ـ موارد دواملایی :

چند تذکر:

1ـ هرمورد غلط درکل املاهرکلمه تنها یک بارگرفته می شود مثلاً اگرصبررا سه بارسیربنویسد یک بارغلط گرفته می شود .

2ـ موارد دواملایی عمدتاً کلماتی است که درکتاب های درسی ـ ونه کتاب های غیردرسی ـ به دوشکل دیده می شوند وقراراست همه ی آن ها درآینده شیوه ی املایی واحدی داشته باشند بنابراین کاربرد بخش دواملایی دائمی نیست .

3 ـ درموارد کم یا زیاد گذاشتن نقطه ودندانه درکل املا دوبارمحاسبه خواهد شد .

4 ـ درباره ی تشدید وسرکج درکل املا تنها دوبار محاسبه خواهد شد .

* دردو.املایی اصل برشکل مصوبه است اما اگرگونه ی دیگرنوشته شود غلط نیست معلم باید براصل مصوب تاکید وتکیه کند .

واژه های دوتلفظی

نشانه های اختصاری ومفاهیم آن

واژه های معادل سازی شده درفرهنگستان ادب وزبان فارسی

نماد برخی ازلغات فارسی

واژه های هم آوا

قالب های شعری :

قطعه : شکل آن : ×حداقل ابیات قطعه دوبیت است وقافیه معمولاً درپایان مصراع های زوج می آید شاعرانی که به قطعه سرایی شهرت یافته اند عبارت آزاد است .نوری ـ پروین اعتصامی ـ ابن یمین

طالب آن اخلاقی تعلیمی حکایت شکایت تقاضا مدح یا ستایش

مثنوی : شعری است که هربیت آن قافیه جداگانه دارد درون مایه آن حماسی اخلاقی عاشقانه وعارفانه است مناسب ترین قالب برای بیان مطالب طولانی است .فردوسی سعدی نظامی عطارمولوی ازمثنوی سرایان می باشند .

شکل آن ـ ـ * *

رباعی : شعری چهارمصراعی است که مصراع سوم آن معمولاً قافیه ندارد درون مایه رباعی بیش ترعارفانه عاشقانه یا فلسفی است .

خیام ، عطار، مولوی ازسرایندگان نامداررباعی اند .

شکل آن × × وقت است که برآشنایی بزنیم تابرگل وسبزه تکیه جایی بزنیم قافیه ندارد × زان پیش که دست وپافروبنددمرگ آخرکم ازآن که دست وپایی (عطار)

دوبیتی : دوبیت است که گاه مصراع سوم آن قافیه ندارد درون مایه آن عاشقانه وعارفانه است ورایج ترین قالب درمیان روستائیان است دوبیتی وزنی خاص را راه شناخت دوبیتی ازرباعی توجه به وزن آنهاست یااینکه دوبیتی ها با یک کوتاه آغازمی شوند ورباعی بایک هجا ی بلند .

مثلاً کلمه خوشا

خوشا را بخش کنید خ وشا دوبخش یا درهجای این کلمه اند بخش اول وفایزمعروف ترین شاعران دوبیتی گرهستند× ×

گاه مصراع سوم قافیه ندارد ×

چهارباره :

شکل آن :× فقط مصراع های زوج هم قافیه باشند چهارپاره دروزن ×

درون مایه آن بیش تراجتماعی وغشایی .

فریدون توکلی فریدون مشیری ازچهارپاره سرایان بنام اند .این قالب شعری پس ازمشروطیت درایران رواج یافت.

شب دی گرم برکشید وبخفت اینک آسوده ازهجوم وستیز

یک سپیداروچند بید کهن برسرپشته اند پایه گریز

سجع : سجع درکلای دیده می شود که حداقل دوجمله باشد زیرا سجع ها باید درپایان دوجمله بیایند این است که کلمات آخردروزن یا حرف روی یا هردوموافق باشند 1 ـ سجع متوازی : کلمات دروزن وحرف روی هردومطابق باشند (خامیه ، نامیه )

2ـ سجع مطرف : دروزن مختلف ودرحرف روی یکی .(کار، شکار)

3ـ سجع متوازن : دروزن یکی ودرحرف روی مختلف .(نامه ، ناله )

تکرار : گفتی زخاک بیشترند اهل عشق من ازخاک کمتریم (سعدی)

کلمه ای دوباریا بیش ترتکرارشود .

تناقض : هرگزوجود حاضرغایب شنیده ای من درمیان جمع ودلم جای دیگراست(سعدی)پارادوکس

حس آمیزی : ببین چه می گویم آمیختن دویا چند حس است .